Nowy tekst

J.M. Fritzman w artykule „Nondual Panpsychism and Panentheism: Pratyabhijñā Śaivism, Rāmakṛṣṇa, and Vivekānanda” [Niedualistyczny panpsychizm i panenteizm: śiwaizm Pratyabhijñā, Rāmakṛṣṇa i Vivekānanda] przedstawia koncepcję niedualistycznego panpsychizmu jako propozycję metafizyczną, wedle której rzeczywistość ma charakter powszechnie poznawczy i nie daje się ująć ani w kategoriach monizmu, ani dualizmu. Autor analizuje implikacje tej koncepcji dla panenteizmu, odwołując się do tradycji filozofii indyjskiej, w szczególności do Pratyabhijñā Śaivizmu, a także do myśli Rāmakṛṣṇy i Vivekānandy. W tekście omawiane są problemy klasycznych wersji panpsychizmu, takie jak problem kombinacji i dekompozycji, oraz proponowane jest ich przezwyciężenie poprzez ujęcie rzeczywistości jako sieci wzajemnych relacji poznawczych. Autor krytycznie analizuje stanowisko deterministyczne Rāmakṛṣṇy oraz koncepcję māyi u Vivekānandy, wskazując ich napięcia wewnętrzne. Ostatecznie rozwijana jest wizja panenteizmu, w której Bóg zarówno przenika świat, jak i go przekracza, pozostając w dynamicznej relacji z kosmosem. Czytaj tekst...

Michał Chaberek w artykule “Special Transformism Contra Special Creation. A Critique of Mariusz Tabaczek’s Concept of the Origin of Man” krytycznie odnosi się do ujęcia specjalnego transformizmu zaproponowanego przez Tabaczka w książce Theistic Evolution. Chaberek argumentuje, że Tabaczka interpretacja tomistycznego poglądu na ewolucyjne pochodzenie człowieka jest w gruncie rzeczy niezgodna z nauczaniem Tomasza z Akwinu.. Chaberek przedstawia argumenty na rzecz tezy, że Tomasz z Akwinu jasno naucza o bezpośrednim stworzeniu człowieka, a zatem ujęcie Akwinaty wprost mówi o specjalnym stworzeniu. Pozwala to Chaberkowi twierdzić, że nie może istnieć „tomistyczny pogląd” na ewolucyjne pochodzenie człowieka. Czytaj tekst...

Jan Kopcewicz, Marek Szulakiewicz, Piotr Roszak w liście do redakcji zatytułowanym „Życie jako pytanie graniczne. Interdyscyplinarna refleksja nad sensem istnienia” zachęcają do lektury własnej książki, która nosi tytuł Portrety życia. Życie jako problem biologiczny, filozoficzny i religijny. W swoim liście akcentują tezę, że pytanie o życie nie należy dziś ani wyłącznie do biologii, ani wyłącznie do filozofii czy teologii. Uznają je za pytanie graniczne, które domaga się odpowiedzi udzielonej z różnych perspektyw, w taki sposób, że każda z nich zachowuje własną autonomię, a jednocześnie wykracza poza swoje granice w dialogu z innymi perspektywami. Czytaj tekst...

Charles Taliaferro w artykule „Reflections on the Self, Its Nature and Origin, in Light of the Work of Iris Murdoch” uzasadnia tezę, w myśl której Iris Murdoch wydatnie przyczyniła się do utorowania drogi do ponownego przemyślenia jaźni, jej natury i pochodzenia. W pierwszej części artykułu Taliaferro wyjaśnia, dlaczego filozofowie stali się niezadowoleni z monizmu, podejścia do jaźni dominującego w latach 50. XX wieku. To niezadowolenie zaowocowało pojawieniem się szeregu rozwiązań alternatywnych, wśród których, na co na ogół nie zwracano uwagi, pojawiła się nowatorskie ujęcie Iris Murdoch. W części drugiej Taliaferro przedstawia argumenty na rzecz tezy, głoszącej, że należy skoncentrować się na fenomenologicznym lub psychologicznym ujęciu jaźni. W części trzeciej, wychodząc od naturalistycznego podejścia Murdoch, autor skupia się na kwestii pochodzenia jaźni i uzasadnia tezę, zgodnie z którą to podejście Murdoch otworzyło drzwi dla metafizyki otwartej na teizm, panpsychizm, idealizm i inne alternatywy. Czytaj tekst...

Sławomir Leciejewski, w liście do redakcji zatytułowanym „Filozofia eksperymentu, czyli jak powstaje wiedza naukowa” zachęca do przeczytanie własnej książki Filozofia eksperymentu w świetle nowego eksperymentalizmu. Nowy eksperymentalizm to filozofia powstała w latach 80 XX wieku, a zatem w czasach, gdy komputer nie był jeszcze tak ważnym i wszechstronnie wykorzystywanym narzędziem w laboratoriach. Książka Leciejewskiego jest wkładem do nowego eksperymentalizmu, gdyż, jak twierdzi i uzasadnia autor, komputer stał się jednym z podstawowych narzędzi współczesnej praktyki naukowej, a jego pojawienie się w laboratorium przekształciło zarówno techniczne, jak i epistemiczne aspekty badań eksperymentalnych. Autor przedstawia szeroką perspektywę związaną z wieloma różnymi rolami jakie komputer może pełnić w badaniach eksperymentalnych, a przede wszystkim skupia się na eksperymentach wspomaganych komputerowo. Autor analizuje również w jaki sposób zastosowanie komputerów oddaliło podmiot eksperymentujący od przedmiotu badań eksperymentalnych. Czytaj tekst…

Kamil Wojtowicz w artykule “The Limits of Paul Feyerabend’s Proliferation: A Dialectical Materialist Outlook” [Paula Feyerabenda granice proliferacji. Perspektywa materializmu dialektycznego] analizuje status metodologiczny zasady proliferacji w ujęciu Paul Feyerabenda. Autor rekonstruuje ją jako narzędzie rozwoju wiedzy naukowej poprzez formułowanie alternatywnych, konkurencyjnych teorii. Zasadnicze pytanie dotyczy tego, czy proliferacja może funkcjonować efektywnie bez wyraźnie określonych ograniczeń. Wojtowicz wskazuje, że jej nieograniczone stosowanie jest niepraktyczne i może prowadzić do nieproduktywnej spekulacji. W odpowiedzi proponuje ujęcie oparte na materializmie dialektycznym, koncentrując się na pojęciu sprzeczności oraz rozróżnieniu między różnymi stopniami antagonizmu. Na tej podstawie autor formułuje warunki sensownego stosowania proliferacji – obejmujące potrzebę uzasadnionych antytez, możliwość ich praktycznej realizacji oraz ich związek z danymi empirycznymi. W rezultacie proliferacja zostaje ujęta jako użyteczne, lecz ograniczone narzędzie metodologiczne, a nie nieograniczona zasada badań naukowych. Czytaj tekst…