Filozoficzne Aspekty Genezy
type: channel
description: Czasopismo Filozoficzne Aspekty Genezy (tytuł angielski: Philosophical Aspects of Origin) (ISSN 2299-0356) funkcjonuje nieprzerwanie od 2004 roku. Od 2022 roku czasopismo funkcjonuje jako półrocznik. Jest to wąskotematyczne, specjalistyczne internetowe czasopismo filozoficzne. Od samego początku Filozoficzne Aspekty Genezy zapewniają wolny dostęp do wszystkich opublikowanych na stronie czasopisma tekstów. Publikowane teksty dotyczą problematyki genezy – Wszechświata, pierwszego życia, późniejszych form życia, człowieka, psychiki, świadomości, języka, teorii naukowych, religii itp. Profil czasopisma obejmuje również filozoficzne bądź metodologiczne rozważania nad teoriami lub poglądami dotyczącymi problemu genezy. Więcej... Wynagrodzenia dla autorów Jako jedno z nielicznych w Polsce, czasopismo Filozoficzne Aspekty Genezy oferuje wynagrodzenie za teksty, które zostaną przyjęte do druku. Kwota brutto w przypadku artykułów oryginalnych wynosi maksymalnie 2500 zł, recenzji – do 500 zł. Propozycja recenzji musi być wcześniej skonsultowana z Redakcją (w tej sprawie należy pisać na adres: info@fag.ifil.uz.zgora.pl). Gwarancją opublikowania tekstu jest uzyskanie akceptacji Redakcji. Więcej...
publisher: Instytut Filozofii, Uniwersytet Zielonogórski
language: pl
publication name: Filozoficzne Aspekty Genezy
issn: 2299-0356
items: Nondual Panpsychism: From the Extended Mind to Universal Consciousness and Śiva
items: Romantic Platonism, Teleology, and the Problem of Origins
items: The Genesis of a Manifold with Boundary: A Model of the Archytas Paradox
items: C.S. Lewis Philosopher — Who Changed My Life. Notes on the Margins of The Magician's Twin
items: Odbicie myśli „w zwierciadle natury” — Vladimira Nabokova poglądy na teorię ewolucję drogą doboru naturalnego
items: Kompatybilizm teologiczny a problem Newcomba
items: Wyobraźnia i transmutacja. Składowe myślenia ezoterycznego w filozofii przyrody
items: Contingency and Necessity: Metatheological Considerations
items: Granice nauki: o tym, czego nie wiemy
items: Nothing in Biology Makes Sense Except in Light of Its “Proper” Epistemic Framework
items: Knowledge without Epistemology
items: Feyerabend on Pluralism, Contingency, and Humility
items: We Can Choose to Live in a World that Makes Sense to Us
items: What is Epistemological Anarchism?
items: Feyerabend Letter: Some Thoughts on the Two Context Distinction
items: Paul Feyerabend and Marxism
items: Pluralism and Mysticism in the Thought of Paul K. Feyerabend
items: Paul Feyerabend’s Contribution: The Anarchic Sunset of the Philosophy of Science
items: Riffing on Feyerabend: Direct Observation, Paraconsistentist Logic, and a Research Immanent Account of the Rationaliy of Science
items: Feyerabend’s Criticisms of Kuhn
items: Feyerabend: The Most Valuable Philosopher of the Twentieth Century
items: The Legacy of Paulus Empiricus
items: Why Do Academics Not Seriously Consider Intelligent Design?
items: Geneza muzykalności a powstanie świadomości konceptualnej człowieka
items: Geneza opozycji między monizmem a dualizmem. Uwagi historyczno-terminologiczne
items: Początek Wszechświata — między teologicznym stworzeniem a kosmologicznym przekształceniem
items: O wyjaśnianiu genetycznym
items: Is Being a Good Empiricist the Same as Being a Good Naturalist? The Case of the Relationship Between Science and Christian Theism
items: Pitbulle w bunkrach. J.P. Moreland, Scjentyzm i sekularyzm. Jak reagować na niebezpieczną ideologię, przeł. Rafał Pokrywiński, Summa, Fundacja Prodoteo, Warszawa 2021, s. 208
items: What Monton Seems to Miss?

Nondual Panpsychism: From the Extended Mind to Universal Consciousness and Śiva
type: item
description: Descriptive metaphysics only describes the structure of thought about the world, according to P. F. Strawson, but revisionary metaphysics aims to produce a better structure. This article introduces a cross-cultural revisionary metaphysics, Nondual Panpsychism. It is cross-cultural in engaging with Indian philosophy. It is nondual in claiming that reality, although neither plural nor dual, is never One. Nondual Panpsychism is distinct from monism, dualism, and pluralism. It is a panpsychism, not maintaining that everything is conscious, but rather claiming that everything is a cognitive system. Cognition is an entity’s choice of action among perceived alternatives. All entities have agency, as they choose actions. Cognition is intentional, as it is about options, and it is ubiquitous. This article has eight sections. Following an introduction, the second section recognizes that metaphysical grounding is multidirectional, reflexive, and always partial. It further explains that the One of mysticism and monism is never fully One and that reality is never wholly real. The third section argues that there is no phenomenal consciousness, no Nagelian qualia, only access consciousness and access consciousness accessed. The fourth section argues that even if phenomenal consciousness did exist, the hard problem of consciousness could be dissolved and dismissed. Panpsychism is retained by refiguring consciousness as cognitive. The fifth section hyperextends the extended mind. A social group is a cognitive system. So is the universe. Groups and their members mutually ground each other. A group is a member of larger groups, moreover, and a member, an individual, is a group. This points the way to overcoming micropsychism’s combination problem and cosmopsychism’s decombination problem. The sixth section argues that Nondual Panpsychism sublates — that is, simultaneously negates, preserves, and transcends — several recent versions of cosmopyschism. Engaging in cross-cultural dialogue…
subject: Artykuły
  topic: section
subject: cosmopsychism
  topic: keywords
subject: extended mind
  topic: keywords
subject: grounding
  topic: keywords
subject: panpsychism
  topic: keywords
subject: Pratyabhijñā
  topic: keywords
creator: J.M. Fritzman
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-10-11
publication date: 2024-10-11
doi: 10.53763/fag.2024.21.2.243

Romantic Platonism, Teleology, and the Problem of Origins
type: item
description: The paper argues that a new philosophical paradigm is emerging, which may be called Romantic Platonism. It is rooted in the traditional Platonic and Neoplatonic metaphysics, but includes modern insights and responds to the ever-changing conditions of human reality. A great challenge of the paradigm will be to include both the traditional metaphysics and the insights of natural sciences. The paper attempts to identify potential problems in the future dialogue between Romantic Platonic philosophers and scientists, using the example of teleology and the concept of the logoi or rationes causales.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: logos
  topic: keywords
subject: metaphysics
  topic: keywords
subject: modernity
  topic: keywords
subject: nature
  topic: keywords
subject: Platonism
  topic: keywords
subject: Romanticism
  topic: keywords
subject: science
  topic: keywords
subject: teleology
  topic: keywords
creator: Mateusz Stróżyński
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-09-11
publication date: 2025-09-11
doi: 10.53763/fag.2024.21.2.242

The Genesis of a Manifold with Boundary: A Model of the Archytas Paradox
type: item
description: A geometrical model of cosmos is proposed whereby Archytas’ argument against the existence of an “edge of the heaven” does not work. The model, based on the solution to a previous paradox concerning non-rectifiable lines, demonstrates the possibility of a finite and bounded Euclidean space and reveals the purely geometrical origin of certain forces present therein.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Archytas Paradox
  topic: keywords
subject: Archytas force
  topic: keywords
subject: bounded Euclidean space
  topic: keywords
subject: manifold with boundary
  topic: keywords
subject: non-rectifiable line
  topic: keywords
subject: spatial edge
  topic: keywords
creator: Jon Pérez Laraudogoitia
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-11-30
publication date: 2024-11-30
doi: 10.53763/fag.2024.21.2.241

C.S. Lewis Philosopher — Who Changed My Life. Notes on the Margins of The Magician's Twin
type: item
subject: Listy do Redakcji
  topic: section
creator: David Ussery
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-12-04
publication date: 2024-12-04
doi: 10.53763/fag.2024.21.2.240

Odbicie myśli „w zwierciadle natury” — Vladimira Nabokova poglądy na teorię ewolucję drogą doboru naturalnego
type: item
description: Poglądy filozoficzne oraz przynależność religijna twórców literackich od dawna są przedmiotem obszernych zainteresowań badaczy. Vladimir Nabokov stanowi pod tym względem przykład wyjątkowy, ponieważ był on bodajże najciekawszym naukowcem wśród wybitnych pisarzy swojej generacji (jego prace entomologiczne zyskały międzynarodowe uznanie), a zarazem jednym z najbardziej artystycznie uzdolnionych „owadoznawców” w historii entomologii. Niewielu znajdzie się autorów, u których nauka i sztuka są tak mocno ze sobą splątane na płaszczyźnie czysto formotwórczej, tj. w samej „architekturze” świata fikcyjnego. W niniejszym artykule postanowiłem przybliżyć oraz poddać krótkiej analizie (szczegółowe badanie tego tematu zdecydowanie przekraczałoby ramy pojedynczego tekstu) kluczowe założenia filozofii Nabokova dotyczące teorii ewolucji drogą doboru naturalnego oraz genezy ludzkiej świadomości. Rozpatruję je przede wszystkim, opierając się na eseistyce pisarza, jego autobiografii oraz nieopublikowanym fragmencie powieści Dar, jak również literaturze sekundarnej autorstwa polsko-, angielsko-, niemiecko- i rosyjskojęzycznych naukowców. Żywię nadzieję, iż mój artykuł zainteresuje nie tylko literaturoznawców i filozofów, ale także wszystkich, którym nieobce są pytania o twórczy pierwiastek procesu ewolucyjnego, rolę szeroko pojmowanej sztuki w świetle idei walki o byt oraz ewentualne styczności literatury z naukami ścisłymi (a że takie styczności istnieją, jako filolog, mogę jedynie przypuszczać).
subject: Artykuły
  topic: section
subject: darwinizm
  topic: keywords
subject: dobór naturalny
  topic: keywords
subject: entomologia
  topic: keywords
subject: ewolucja
  topic: keywords
subject: inteligentny projekt
  topic: keywords
subject: Nabokov
  topic: keywords
subject: światy fikcyjne
  topic: keywords
subject: walka o byt
  topic: keywords
creator: Andrey Kotin
rights: Prawa autorskie (c) 2025 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-11-12
publication date: 2024-11-12
doi: 10.53763/fag.2024.21.2.223

Kompatybilizm teologiczny a problem Newcomba
type: item
description: W artykule bronię stanowiska kompatybilizmu teologicznego — tj. poglądu, zgodnie z którym ludzka wolność jest możliwa do pogodzenia z istnieniem istotowo wszechwiedzącego Boga — w kontekście eksperymentu myślowego znanego jako problem Newcomba. Argumentuję, że jeśli w sytuacji opisywanej przez ten problem przewidującym jest jedynie doskonały naukowiec, to racjonalne jest zabranie obydwu pudełek. Jeśli natomiast przewidującym jest istotowo wszechwiedzący Bóg, wtedy racjonalny jest wybór tylko jednego pudełka. Uzasadnieniem racjonalności tego ostatniego wyboru jest prawdziwość następującego nierzeczywistego okresu warunkowego: „Gdyby osoba S wybrała inaczej, niż wybierze, to posiadane w przeszłości przez Boga przekonanie dotyczące wyboru osoby S byłoby inne, niż było”. Prawdziwość wzmiankowanego okresu nie pozbawia osoby S zdolności do dokonania innego wyboru, lecz implikuje, że Boskie przeszłe przekonania na temat przyszłości są kontrfaktycznie zależne od przyszłości. Jeśli jednak pewna część przeszłości jest kontrfaktycznie zależna od naszych przyszłych działań, to nie ma racji, by sądzić, że nikt nie posiada zdolności do uczynienia w przyszłości czegoś takiego, co jeśli tylko by uczynił, to ta część przeszłości byłaby inna, niż była. Ten rodzaj kontroli nad przeszłością nie stoi w sprzeczności z poprawnie interpretowaną zasadą braku wpływu na przeszłość.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: brak wpływu na przeszłość
  topic: keywords
subject: kompatybilizm teologiczny
  topic: keywords
subject: ockhamizm
  topic: keywords
subject: problem Newcomba
  topic: keywords
subject: przedwiedza
  topic: keywords
subject: zależność kontrfaktyczna
  topic: keywords
creator: Adrian Kuźniar
rights: Prawa autorskie (c) 2024 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-03-28
publication date: 2025-03-28
starting page: 155
ending page: 175
doi: 10.53763/fag.2024.21.1.234

Wyobraźnia i transmutacja. Składowe myślenia ezoterycznego w filozofii przyrody
type: item
description: W artykule przedstawiono wybrane aspekty związku zachodzącego pomiędzy tradycją zachodniego ezoteryzmu a rozwojem filozofii przyrody. Przyjmując charakterystykę zachodniego ezoteryzmu Antoine’a Faivre’a, przeanalizowano, jak ezoteryczny styl myślenia o przyrodzie wpływał na filozofię przyrody. W pierwszej części artykuły skoncentrowano się na związku wyodrębnionego przez Faivre’a toposu wyobraźni z filozofią przyrody. W drugiej części zarysowano, jak w filozoficznej refleksji nad przyrodą rozumiana była idea transmutacji.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: alchemia
  topic: keywords
subject: ezoteryzm
  topic: keywords
subject: filozofia przyrody
  topic: keywords
subject: transmutacja
  topic: keywords
subject: wyobraźnia
  topic: keywords
creator: Radosław Kazibut
rights: Prawa autorskie (c) 2024 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-03-28
publication date: 2025-03-28
starting page: 197
ending page: 225
doi: 10.53763/fag.2024.21.1.235

Contingency and Necessity: Metatheological Considerations
type: item
description: This paper addresses two questions. The first inquires about the line between the contingent and the necessary, and the second about how to explain contingency itself. The goal is a unified explanation of the two. In doing so, we favor approaches that offer plausible explanations even if we agree that no explanation may be needed, resisting only the stronger claim that no explanation is possible. Then we embrace the idea that a unified account of these two aspects of contingency is to be preferred over alternatives, leading to important metatheological results. Those results involve two different approaches to what is fundamental to the nature of deity, and the argument shows a preference for endorsing Creator Theology over a rival Worship-Worthiness approach and, by implication, over Perfect Being Theology as well.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: creation
  topic: keywords
subject: creator theology
  topic: keywords
subject: metatheology
  topic: keywords
subject: modality
  topic: keywords
subject: necessitarianism
  topic: keywords
subject: perfect being theology
  topic: keywords
creator: Jonathan L. Kvanvig
rights: Prawa autorskie (c) 2024 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-03-28
publication date: 2025-03-28
starting page: 177
ending page: 194
doi: 10.53763/fag.2024.21.1.237

Granice nauki: o tym, czego nie wiemy
type: item
description: W artykule starano się pokazać, że pozostając w ramach samej nauki, pewnych barier nigdy nie przekroczymy: przede wszystkim nie wyjaśnimy, dlaczego świat jest racjonalny i dlaczego w ogóle istnieje. Nigdy też nie wyjdziemy poza poznawanie relacji, w jakie wchodzą obiekty różnego typu, i nie będziemy mogli poznać ich wewnętrznej natury. Główne tezy tej pracy stawiane są w ramach szeroko rozumianego naturalizmu i rozważań metanaukowych, zgodnie z którymi idee metafizyczne mogą być wprowadzane do naukowych programów badawczych jako ich wiodące bazowe idee heurystyczne, zaś te ostatnie są potem oceniane na podstawie ich płodności, a z kolei same teorie naukowe mogą być metafizycznie interpretowane. W ramach tak szeroko rozumianego naturalizmu sensowne jest zakładanie racjonalności świata i poszukiwanie sposobu, w jaki ta racjonalność się przejawia. Natomiast wykracza poza tak rozumiany naturalizm stwierdzanie, co jest źródłem tej racjonalności.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: metafizyka bazowa teorii naukowych
  topic: keywords
subject: metafizyka interpretacyjna teorii naukowych
  topic: keywords
subject: naturalizm
  topic: keywords
subject: racjonalność świata
  topic: keywords
subject: realizm naukowy
  topic: keywords
subject: strukturalizm
  topic: keywords
creator: Jerzy Gołosz
rights: Prawa autorskie (c) 2024 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-03-28
publication date: 2025-03-28
starting page: 15
ending page: 47
doi: 10.53763/fag.2024.21.1.236

Nothing in Biology Makes Sense Except in Light of Its “Proper” Epistemic Framework
type: item
description: Dobzhansky argues in a specific way in favour of the theory of evolution, using an argumentative scheme that, in his view, allows one to demonstrate the superiority of naturalistic explanations over anti-naturalistic ones. However, using such a research tool as epistemic frameworks it is relatively easy to show that the same scheme can be employed to demonstrate the superiority of anti-naturalistic explanations over naturalistic ones.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: biology
  topic: keywords
subject: Dilley
  topic: keywords
subject: Dobzhansky
  topic: keywords
subject: epistemic frameworks
  topic: keywords
subject: incommensurability
  topic: keywords
subject: Jodkowski
  topic: keywords
subject: making sense
  topic: keywords
subject: Weltanschauungen
  topic: keywords
creator: Krzysztof Kilian
rights: Prawa autorskie (c) 2024 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-03-28
publication date: 2025-03-28
starting page: 49
ending page: 152
doi: 10.53763/fag.2024.21.1.239

Knowledge without Epistemology
type: item
description: The universality of scientific principles, theories, laws is never purely “objective”, it has a strong anthropological component. A theory of knowledge invoking transhistorical agencies is therefore not only dead — it was never alive; its so-called successes are nothing but an immense chimera. Scientific research knows no universal boundary conditions or standards whether of a conventional, aprioristic, or empirical kind but uses and invents rules according to circumstance without regarding the selection as a separate “epistemic” act and often without realising that an important choice is being made.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Laudan
  topic: keywords
subject: Parmenides
  topic: keywords
subject: Xenophanes
  topic: keywords
subject: rules
  topic: keywords
subject: science
  topic: keywords
subject: theory of knowledge
  topic: keywords
creator: Paul K. Feyerabend
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 265
ending page: 285
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.230

Feyerabend on Pluralism, Contingency, and Humility
type: item
description: Throughout the writings of Paul Feyerabend, there are constant references to the historical contingency of the scientific enterprise, often accompanied by philosophical claims about the significance of that contingency. This paper presents those contingentist claims, situates them in the context of more recent work on the contingency of science, and offers an interpretation of their significance. I suggest that Feyerabend’s sense of contingency was connected to his defences of pluralism, and also to the “conquest of abundance” narrative developed in the very late writings.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: contingency
  topic: keywords
subject: Feyerabend
  topic: keywords
subject: historiography
  topic: keywords
subject: pluralism
  topic: keywords
creator: Ian James Kidd
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-12-31
publication date: 2023-12-31
starting page: 237
ending page: 2258
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.232

We Can Choose to Live in a World that Makes Sense to Us
type: item
subject: Listy do Redakcji
  topic: section
creator: Grazia Borrini-Feyerabend
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 259
ending page: 263
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.222

What is Epistemological Anarchism?
type: item
description: Epistemological anarchism is a methodological fallibilism, i.e. an approach according to which all scientific knowledge is not only provisional, but so are the methods of acquiring it. It is a belief that we are doomed to a provisional character of knowledge, yet the guide to this provisionality is a selected methodology. This conviction is contrasted with the belief that not only are we doomed to a provisional character of knowledge, but that we have no permanent guide to this provisional knowledge.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Against Method
  topic: keywords
subject: anything goes
  topic: keywords
subject: epistemological anarchism
  topic: keywords
subject: methodological fallibilism
  topic: keywords
creator: Krzysztof J. Kilian
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 203
ending page: 233
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.228

Feyerabend Letter: Some Thoughts on the Two Context Distinction
type: item
subject: Listy do Redakcji
  topic: section
creator: David Lamb
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 159
ending page: 163
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.231

Paul Feyerabend and Marxism
type: item
description: This article discusses the relationship between Paul Feyerabend and Marxism. Feyerabend mentioned, referenced, quoted, discussed or commented on the following Marxists, communists or leftists in his writings: Marx, Engels, Lenin, Stalin, MAO, Fidel Castro, Karl Kautsky, Eduard Bernstein, Rosa Luxemburg, Leon Trotsky, Bertolt Brecht, Hanns Eisler, Walter Hollitscher, Georg Lukacs, Ernst Bloch, Herbert Marcuse, Theodor Adorno, Jürgen Habermas, Joseph Needham, Jean-Paul Sartre, Walter Benjamin, Louis Althusser, Daniel Cohn-Benit and Robin Blackburn. On numerous occasions he discussed and commented on Dadaism, Marxism, communism, anarchism, liberalism, dialectical materialism, reductive materialism and, especially, eliminative materialism. He originated a Dadaistic philosophy, and in particular a Dadaistic epistemology. He did not convert to dialectical materialism; nevertheless, Dadaism seems highly relevant to Marxism and communism. As a Dadaist in philosophy he could well have been a Marxist, a non-Marxist, or an anti-Marxist.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: dadaism
  topic: keywords
subject: marxists
  topic: keywords
subject: materialism
  topic: keywords
subject: Paul Feyerabend
  topic: keywords
creator: Yuanlin Guo
creator: Chubi Yan
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 77
ending page: 121
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.229

Pluralism and Mysticism in the Thought of Paul K. Feyerabend
type: item
description: Feyerabend’s positions regarding methodological pluralism and the consequent critique of the monism of Method proposed by the Popperian school are well known. Less analyzed is the significance of his scientific pluralism and the idea that a multiplicity of cognitive approaches to reality is possible, especially in relation to its “abundance” — the many ways in which it presents itself, its complexity, and the fact that consequently it can be approached and interpreted from different points of view. This aspect has led Feyerabend’s reflections to emphasize what is typically relegated to the realm of the irrational, and has enabled him to discover the extent of the unspoken and implicit aspects of scientific knowledge, thereby emphasizing the mystical dimension of humanity’s relationship with the world, which usually escapes rational analysis.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Feyerabend
  topic: keywords
subject: mysticism
  topic: keywords
subject: pluralism
  topic: keywords
creator: Francesco Coniglione
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 15
ending page: 54
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.227

Paul Feyerabend’s Contribution: The Anarchic Sunset of the Philosophy of Science
type: item
description: Abstract: The author places Feyerabend's contribution within a line of thought on science that ideally opens with the Wienerkreis, and which in some way ends with Feyerabend. This trend has always been based on a series of demarcations, ranging from the opposition between meaningful and meaningless statements (the Vienna Circle), or between scientific and non-scientific statements (Popper), or between normal and extraordinary science (Kuhn), to the demarcation between progressive and regressive research programs (Lakatos) — up until Feyerabend, the former student of Popper, who puts an end to the perspicuity of every demarcation. The conclusion that “anything goes” when it comes to doing rigorous science marks the clearly unsuccessful conclusion of this large-scale historical trend. Philosophical attention thus shifts from descriptions of the scientific method to an analysis of the concrete historical production of scientific ideas and discoveries, in a movement that rehabilitates a Hegelian, historical approach in the empirical sciences. The author outlines the contemporary approach that no longer sees the whole of knowledge and scientific practice as a series of methodologies aimed at faithfully mirroring nature, construing it instead as a thought-constituted organism subject to Darwinian criteria of selection and mutation. The biological metaphor of the organism that survives by adapting to external reality replaces the claim to foundational scientific validity on the basis of a priori paradigms.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: darwinian epistemology
  topic: keywords
subject: Karl Popper
  topic: keywords
subject: Paul K. Feyerabend
  topic: keywords
subject: philosophical pluralism
  topic: keywords
subject: science as art
  topic: keywords
subject: scientific method
  topic: keywords
subject: Thomas S. Kuhn
  topic: keywords
subject: Vienna Circle
  topic: keywords
creator: Sergio Benvenuto
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 187
ending page: 201
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.226

Riffing on Feyerabend: Direct Observation, Paraconsistentist Logic, and a Research Immanent Account of the Rationaliy of Science
type: item
description: Feyerabend’s work, particularly his early papers contain important insights into the nature of science and scientific progress. I discuss his insights into the limits of empiricist foundationalism and positivism. I explain how the work of a number of philosophers has borne out Feyerabend’s claims in startling and interesting ways. Nevertheless, I criticise Feyerabend’s move from his attack on universal method to relativism. I point out that Feyerabend never confronted a well-developed research immanent view of the rationality of scientific change, which shows the limitations of the arguments in Against Method.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Feyerabend
  topic: keywords
subject: history and philosophy of science
  topic: keywords
subject: inconsistency
  topic: keywords
subject: paraconsistency
  topic: keywords
subject: philosophy of science
  topic: keywords
subject: scientific rationality
  topic: keywords
subject: Shapere
  topic: keywords
creator: George Couvalis
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 165
ending page: 183
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.225

Feyerabend’s Criticisms of Kuhn
type: item
description: This paper gives an account of Feyerabend’s criticisms of Kuhn. The main exposition of these criticisms is in Feyerabend’s paper in the 1970 collection Criticism and the Growth of Knowledge, edited by Imre Lakatos and Alan Musgrave. However, another source consists of two letters from Feyerabend to Kuhn written in the period 1960–1961, which were published by Hoyningen-Huene in 1995. The paper contains a comparison of Feyerabend’s 1970 criticisms with the earlier ones in his letters to Kuhn. Kuhn replied to Feyerabend’s criticisms in his contribution to the 1970 collection. However, I claim that Feyerabend’s criticisms have considerable force, and Kuhn succeeds in answering some, but not all of them. In Section 5 of the paper, I try to answer Feyerabend’s criticisms of Kuhn by reviving the old empiricist idea of the inductive justification of scientific theories by the results of observations and experiments (observation statements). This leads to a position which is called empirical rationalism, and which is perhaps Kuhnian in character without being exactly the same as Kuhn’s own views.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: confirmation
  topic: keywords
subject: critical rationalism
  topic: keywords
subject: incommensurability
  topic: keywords
subject: inductive justification
  topic: keywords
creator: Donald Gillies
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 123
ending page: 156
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.224

Feyerabend: The Most Valuable Philosopher of the Twentieth Century
type: item
description: This chapter will argue that Paul K. Feyerabend is the most valuable philosopher of the twentieth century. Given the extraordinary importance of science in the twentieth century, the most valuable philosopher of the century should be someone who has given us the most significant understanding of the nature of science and its impact on the rest of the human experience — Feyerabend did precisely that. I will contrast his accomplishments with those of other important philosophers such as Kuhn, Popper, Wittgenstein, Heidegger, Rawls, Carnap, Quine, Russell, and Dewey. Of critical importance in this regard will be Feyerabend’s case for theoretical pluralism, which overturned key ideas from analytical philosophy by demonstrating that all scientific rules, no matter how sound and empirically fruitful, must allow for exceptions. Science as we know it could not have progressed without scientists breaking well-established methodological norms. He argues, with Galileo, that observation assumes theory. As Feyerabend tells us, “We need a dream-world in order to discover the features of the real world we think we inhabit (and which may actually be just another dream-world)”.
subject: Przekłady
  topic: section
subject: Against Method
  topic: keywords
subject: incommensurability
  topic: keywords
subject: scientific revolution
  topic: keywords
subject: scientific rationality
  topic: keywords
subject: theoretical pluralism
  topic: keywords
subject: theoretical assumptions in observation
  topic: keywords
creator: Gonzalo Munévar
creator: (trans.) Gonzalo Munévar
creator: Phillip McMurray
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 55
ending page: 69
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.221

The Legacy of Paulus Empiricus
type: item
subject: Listy do Redakcji
  topic: section
creator: Matteo Motterlini
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2024-05-28
publication date: 2024-05-28
starting page: 71
ending page: 75
doi: 10.53763/fag.2023.20.2.220

Why Do Academics Not Seriously Consider Intelligent Design?
type: item
subject: Listy do Redakcji
  topic: section
creator: Michael Behe
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 155
ending page: 164
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.219

Geneza muzykalności a powstanie świadomości konceptualnej człowieka
type: item
description: Jednym ze szczególnych rodzajów świadomych doznań człowieka jest doświadczenie muzyki. Wyjątkowość doświadczeń muzycznych wiąże się z trudnym do wyrażenia rodzajem przeżyć o charakterze przedkonceptualnym. Muzyka jest jednocześnie zjawiskiem generatywnym, przypominającym pod tym względem język naturalny, i tak jak język naturalny jest specyficzna dla gatunku Homo sapiens. By zrozumieć przyczyny specyfiki doświadczenia muzyki, trzeba odpowiedzieć na pytanie o genezę ludzkiej muzykalności. Tę ostatnią wyznacza zestaw zdolności poznawczych umożliwiających rozpoznawanie muzyki i aktywność muzyczną. Celem artykułu jest zarysowanie współczesnych poglądów na genezę muzykalności oraz wskazanie na możliwą rolę ewolucji muzykalności w powstaniu złożonej świadomości konceptualnej, jaka charakteryzuje współczesnych ludzi. W artykule zostały przedstawione prawdopodobne funkcje adaptacyjne muzyki oraz ich związek z kluczowymi dla doświadczenia muzyki zdolnościami poznawczymi, a także hipotetyczna rola ewolucji baldwinowskiej w powstaniu muzykalności. Procesy tej ewolucji mogły być przyczyną powstania cech generatywnych muzyki. Powstanie generatywności muzycznej w zaproponowanym scenariuszu ewolucyjnym stało się punktem zwrotnym ewolucji złożonej świadomości konceptualnej człowieka, umożliwiając wykorzystanie mechanizmu generatywnego do tworzenia złożonych relacji hierarchicznych pomiędzy istniejącymi wcześniej składowymi pierwotnej świadomości konceptualnej.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: efekt Baldwina
  topic: keywords
subject: muzykalność
  topic: keywords
subject: puls muzyczny
  topic: keywords
subject: synchronizacja dźwiękowo-ruchowa
  topic: keywords
subject: uczenie się wokalne
  topic: keywords
subject: wysokość muzyczna
  topic: keywords
creator: Piotr Podlipniak
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 53
ending page: 79
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.218

Geneza opozycji między monizmem a dualizmem. Uwagi historyczno-terminologiczne
type: item
description: W artykule podejmuję problem genezy opozycji między monizmem a dualizmem. Skupiam się na ukazaniu kontekstu historycznego, w którym opozycja ta się pojawiła. Przede wszystkim analizuję terminologię związaną z tą opozycją. Pokazuję, że w związku z uniezależnieniem się filozofii od teologii pewne terminy, które były wykorzystywane do prezentacji doktryn teologicznych, zostały zaadaptowane do badań filozoficznych. Przedstawiam transfer terminologii z teologii do filozofii i interpretuję dualizm jako pojęcie liminalne.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: dualizm
  topic: keywords
subject: historia filozofii
  topic: keywords
subject: monizm
  topic: keywords
subject: naturalizm
  topic: keywords
creator: Zenon Roskal
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 35
ending page: 51
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.217

Początek Wszechświata — między teologicznym stworzeniem a kosmologicznym przekształceniem
type: item
description: Historia współistnienia nauk przyrodniczych i teologii naznaczona jest próbami przeciwstawiania sobie tych dwóch płaszczyzn poznania rzeczywistości. Współcześnie takie próby podejmowane są także względem kosmologicznej i teologicznej wizji powstania Wszechświata. Chodzi przede wszystkim o rozpowszechnianie się poglądu, jakoby ewolucyjny charakter istnienia Wszechświata oraz niedająca się wykluczyć możliwość, że nie posiada on początku czasowego, stanowiły argumenty zaprzeczające działaniu Boskiego aktu stworzenia jako przyczyny trwania rzeczywistości. Wydaje się, że najważniejszym źródłem tego błędnego twierdzenia jest mieszanie zasad i terminów ściśle filozoficznych (metafizycznych) z przyrodniczymi. Wbrew temu, co niekiedy próbuje się głosić, stosowane w obrębie teologii chrześcijańskiej ontologiczne rozumienie początku Wszechświata jako zaistnienia wszelkiej materii wskutek stwórczego oddziaływania Boga nie zakłada wcale, że zaistnienie to dokonało się w ramach czasu linearnego, ale wskazuje na stałą, ponadczasową zależność stworzenia od Stwórcy. Podkreślić trzeba również, że analiza zakresu metod badawczych stosowanych w naukach przyrodniczych prowadzi do wniosku o ich niewystarczalności do definitywnego rozstrzygnięcia kwestii czasowego początku Wszechświata materialnego. Na gruncie przyrodoznawstwa można bowiem w sposób uprawniony rozpatrywać wyłącznie zagadnienie początku czasowego obecnie obserwowanego, fizycznego stanu Wszechświata. Wynika z tego, że dla poprawnego zrozumienia natury relacji zachodzącej między kosmologiczną i teologiczną koncepcją kosmogenezy kluczowe znaczenie ma precyzyjne i ścisłe rozumienie znaczenia pojęć zastosowanych w obu koncepcjach powstania Wszechświata, które przynależą do dwóch odrębnych epistemologicznie płaszczyzn poznania rzeczywistości. Celem artykułu jest przedstawienie i porównanie kosmologicznego i teologicznego rozumienia początku Wszechświata oraz udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy są to stanowiska wzajemnie wyklucz…
subject: Artykuły
  topic: section
subject: kosmologia
  topic: keywords
subject: przekształcenie
  topic: keywords
subject: początek
  topic: keywords
subject: stworzenie
  topic: keywords
subject: Wszechświat
  topic: keywords
creator: Adam Świeżyński
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 117
ending page: 152
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.216

O wyjaśnianiu genetycznym
type: item
description: W ogólnej metodologii nauk wyróżnia się cztery rodzaje wyjaśniania (eksplanacji) (a) nomologiczno-dedukcyjne, (b) nomologiczno-statystyczne, (c) funkcjonalne, (d) genetyczne — są one spotykane zarówno w naukach przyrodniczych, jak i społecznych. Artykuł analizuje (d), zestawiając wyjaśnianie genetyczne z innymi rodzajami eksplanacji. Zwraca się uwagę na podobieństwa zachodzące pomiędzy (c) i (d) oraz ich różnice w stosunku do (a) i (b). Wyjaśnianie genetyczne jest rozumiane jako konstrukcja tak zwanego „ciągu genetycznego”, którego ostatnim elementem jest wyjaśniany fakt. Tego rodzaju procedura wiąże się z rozmaitymi kwestiami, na przykład: użyciem twierdzeń ogólnych, ramami czasowymi, wyjaśnieniami alternatywnymi czy rozumieniem przyczynowości. Poruszony jest również problem użycia wyjaśnień genetycznych w argumentacjach pozanaukowych.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: eksplanandum
  topic: keywords
subject: eksplanans
  topic: keywords
subject: historia
  topic: keywords
subject: nauka
  topic: keywords
subject: prawa nauki
  topic: keywords
subject: uzasadnienie
  topic: keywords
creator: Jan Woleński
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 19
ending page: 34
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.215

Is Being a Good Empiricist the Same as Being a Good Naturalist? The Case of the Relationship Between Science and Christian Theism
type: item
description: Using Feyerabend’s argumentation, and rephrasing of the problem in terms of the Model of Levels of Analysis, I show that a good empiricist need not be a (metaphysical or methodological) naturalist. I characterize the ideas of Alvin Plantinga and Jitse M. van der Meer as being representative of two different varieties of theistic response to the problem of the relationship between Christianity and contemporary science. Against van der Meer, I argue for Plantinga’s conclusion about the value of theism-based science. Against both approaches, I point to situations where theistic assumptions do indeed influence the contents of observation.
subject: Artykuły
  topic: section
subject: Alvin Plantinga
  topic: keywords
subject: Jitse M. van der Meer
  topic: keywords
subject: metaphysical naturalism
  topic: keywords
subject: methodological naturalism
  topic: keywords
subject: model of levels of analysis
  topic: keywords
subject: theism
  topic: keywords
subject: Paul Feyerabend
  topic: keywords
creator: Piotr Bylica
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 83
ending page: 115
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.214

Pitbulle w bunkrach. J.P. Moreland, Scjentyzm i sekularyzm. Jak reagować na niebezpieczną ideologię, przeł. Rafał Pokrywiński, Summa, Fundacja Prodoteo, Warszawa 2021, s. 208
type: item
subject: Recenzje
  topic: section
creator: Rasosław Kazibut
rights: Prawa autorskie (c) 2023 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2023-09-14
publication date: 2023-09-14
starting page: 167
ending page: 177
doi: 10.53763/fag.2023.20.1.213

What Monton Seems to Miss?
type: item
subject: Listy do Redakcji
  topic: section
creator: Cornelius Hunter
rights: Prawa autorskie (c) 2022 Filozoficzne Aspekty Genezy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2022-12-21
publication date: 2022-12-21
starting page: 249
ending page: 251
doi: 10.53763/fag.2022.19.2.211