Tom 22 Nr 1 (2025)
Artykuły

O relacjach między filozofią, nauką i religią w ujęciu Alberta Einsteina

PDF
  • Andrzej Łukasik
Andrzej Łukasik
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

Opublikowane 23.12.2025

Słowa kluczowe

  • Albert Einstein,
  • Bóg,
  • doskonałość teorii,
  • etyka niezależna,
  • harmonia Wszechświata,
  • religijność kosmiczna
    • ...More
    Less

Prawa autorskie (c) 2026 Filozoficzne Aspekty Genezy

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Łukasik Andrzej, O relacjach między filozofią, nauką i religią w ujęciu Alberta Einsteina, Filozoficzne Aspekty Genezy 2025, vol. 22, no. 1 https://doi.org/10.53763/fag.2025.22.1.255

Abstrakt

Celem artykułu jest rekonstrukcja i analiza poglądów Alberta Einsteina na relacje między filozofią, nauką i religią. Omówiono zasadnicze tezy ontologii i główne idee epistemologiczne, a także koncepcję religijności kosmicznej i etykę niezależną Einsteina.

PDF

Downloads

Download data is not yet available.

Bibliografia

  1. Dyskusja z Einsteinem na temat epistemologicznych problemów w fizyce atomowej, w: Niels Bohr, Fizyka atomowa a wiedza ludzka, przeł. Wacław Staszewski, Stanisław Szpikowski, Andrzej A. Teske, PWN, Warszawa 1963, s. 53–102.
  2. Bohm David, Hiley Basil, The Undivided Universe. An Ontological Interpretation of Quantum Theory, Routledge, New York 1993. DOI: https://doi.org/10.1063/1.2808635
  3. Butryn Stanisław, Przedmowa. Filozoficzne poglądy Alberta Einsteina i ich znaczenie dla współczesnej filozofii i nauki, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. xiii–lxxi.
  4. Butryn Stanisław, Zarys filozofii Alberta Einsteina, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2006.
  5. Calaprice Alice, Einstein w cytatach, przeł. Marek Krośniak, Prószyński i S-ka, Warszawa 1997.
  6. Deruelle Nathalie, Lasota Jean-Pierre, Fale grawitacyjne. Nowa era astrofizyki, przeł. Krystyna Szeżyńska-Maćkowiak, Na Ścieżkach Nauki, Prószyński i S-ka, Warszawa 2019.
  7. Einstein Albert, Geometria i doświadczenie, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 51–56.
  8. Einstein Albert, Jak widzę świat, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 237–239.
  9. Einstein Albert, Nauka a kultura, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 245–247.
  10. Einstein Albert, O metodzie fizyki teoretycznej, w: Albert Einstein, Jak wyobrażam sobie świat. Przemyślenia i opinie, przeł. Tomasz Lanczewski, Copernicus Center Press, Kraków 2017, s. 371–379.
  11. Einstein Albert, Przesłanie na temat praw człowieka, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 270–271.
  12. Einstein Albert, Religia i nauka: czy są nie do pogodzenia?, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 232–235.
  13. Einstein Albert, Uwagi autobiograficzne, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 1–30.
  14. Einstein Albert, Uwagi do prac zamieszczonych w niniejszym tomie, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 165–181.
  15. Einstein Albert, 5 prac, które zmieniły oblicze fizyki, przeł. Piotr Amsterdamski, Biblioteka Klasyków Nauki, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005.
  16. Einstein Albert, Fizyka, filozofia a postęp naukowy, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 186–188.
  17. Einstein Albert, Infeld Leopold, Ewolucja fizyki. Rozwój poglądów od najdawniejszych pojęć do teorii względności i kwantów, przeł. Ryszard Gajewski, Klasycy Nauki, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998.
  18. Einstein Albert, Istota teorii względności, przeł. Andrzej Trautman, Zysk i S-ka, Warszawa 1997.
  19. Einstein Albert, Nauki przyrodnicze a religia, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 226–232.
  20. Einstein Albert, Podolsky Boris, Rosen Nathan, Can Quantum Mechanical Description of Physical Reality be Considered Complete?, Physical Review 1935, Vol. 47, s. 777–780, https://doi.org/10.1103/PhysRev.47.777. DOI: https://doi.org/10.1103/PhysRev.47.777
  21. Einstein Albert, Religijność badań naukowych, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 217–218.
  22. Einstein Albert, Wpływ Maxwella na rozwój pojmowania rzeczywistości fizycznej, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. 97–99.
  23. Einstein Albert, Zapiski autobiograficzne, przeł. Jacek Bieroń, Wydawnictwo Znak, Kraków 1996.
  24. Feynman Richard P., Charakter praw fizycznych, przeł. Piotr Amsterdamski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000.
  25. Glenn Sigrid S., Experience and Reason in Einstein’s Epistemology, Metaphilosophy 2012, Vol. 43, No. 5, s. 679–697, https://doi.org/10.1111/j.1467-9973.2012.01752.x. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9973.2012.01752.x
  26. Goldsmith Donald, Największa pomyłka Einsteina? Stała kosmologiczna i inne niewiadome w fizyce Wszechświata, przeł. Ewa L. Łokas, Bogumił Bieniok, Na Ścieżkach Nauki, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998.
  27. Grzanka Jan, Między fizyką a filozofią przyrody. Filozofia przyrody i filozofia fizyki w pismach Mariana Smoluchowskiego, Universitas, Kraków 2020.
  28. Heisenberg Werner, Fizyka a filozofia, przeł. Stefan Amsterdamski, Książka i Wiedza, Warszawa 1963.
  29. Heller Michał, Co to znaczy, że przyroda jest matematyczna?, w: Michał Heller, Józef Życiński (red.), Matematyczność przyrody, OBI, Kraków 1992, s. 9–22.
  30. Holton Gerald, Introduction: Einstein and the Shaping of Our Imagination, w: Gerald Holton, Yehuda Elkana (red.), Albert Einstein. Historical and Cultural Perspectives, Princeton University Press, Princeton 1984, s. vii–xxxii. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400855438.vii
  31. Infeld Leopold, Albert Einstein. Jego dzieło i rola w nauce, przeł. Ryszard Gajewski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1956.
  32. Isaacson Walter, Einstein. Jego życie i wszechświat, przeł. Jarosław Skowroński, Insignis Media, Kraków 2025.
  33. Jammer Max, Einstein and Religion. Physics and Theology, Princeton University Press, Princeton 2002.
  34. Kotarbiński Tadeusz, Zagadnienia etyki niezależnej, w: Tadeusz Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986, s. 151–165.
  35. Kuhn Thomas S., Struktura rewolucji naukowych, przeł. Helena Ostromęcka, Fundacja Aletheia, Warszawa 2001.
  36. List Alberta Einstein do Maurice’a Solovine’a z 1 stycznia 1951 roku, w: Alice Calaprice, Einstein w cytatach, przeł. Marek Krośniak, Prószyński i S-ka, Warszawa 1997, s. 163.
  37. List Alberta Einstein do Maxa Borna z 4 grudnia 1926 roku, w: Stanisław Butryn, Przedmowa, w: Stanisław Butryn (red.), Albert Einstein. Pisma filozoficzne, przeł. Kazimierz Napiórkowski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, s. xxii.
  38. Pais Abraham, Czas Nielsa Bohra, przeł. Piotr Amsterdamski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2006.
  39. Pais Abraham, Tu żył Albert Einstein, przeł. Marek Krośniak, Prószyński i S-ka, Warszawa 2005.
  40. Penrose Roger, Droga do rzeczywistości. Wyczerpujący przewodnik po prawach rządzących Wszechświatem, przeł. Jerzy Przystawa, Prószyński i S-ka, Warszawa 2020.
  41. Rotensteich Nathan, Relativity and Relativism, Gerald Holton, Yehuda Elkana (eds.), Albert Einstein. Historical and Cultural Perspectives, Princeton University Press, Princeton 1984, s. 175–204. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400855438.175
  42. Rovelli Carlo, Physics Needs Philosophy. Philosophy Needs Physics, Foundations of Physics 2018, Vol. 48, s. 481–491, https://doi.org/10.1007/s10701-018-0167-y. DOI: https://doi.org/10.1007/s10701-018-0167-y
  43. Sady Wojciech, Struktura rewolucji relatywistycznej i kwantowej w fizyce, Universitas, Kraków 2020.
  44. Schilpp Paul A. (ed.), Albert Einstein. Philosopher-Scientist, Tudor Publishing Company, New York 1957.
  45. Sokal Alan, Bricmont Jean, Modne bzdury. O nadużywaniu pojęć z zakresu nauk ścisłych przez postmodernistycznych intelektualistów, przeł. Piotr Amsterdamski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2004.
  46. Staruszkiewicz Andrzej, Filozofia fizyki teoretycznej Einsteina i Diraca, Przestrzenie Teorii 2002, nr 1, s. 149–160. DOI: https://doi.org/10.14746/pt.2002.1.10
  47. Weinberg Steven, Sen o teorii ostatecznej, przeł. Piotr Amsterdamski, Zysk i S-ka, Warszawa 1994.
  48. White Michael, Gribbin John, Einstein. Życie nauką, przeł. Danuta M. Śledziewska-Błocka, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 1995.